KAN KELTIEK KOZH
Sonerezh ar Grennamzer a zo bet savet evit ul lodenn mat anezhañ war ar font keltiek kozh, ha maget gantañ. Pa oa Europa beuzet en aloubadegoù barbarek e oa ar venec’h keltiek o skrivañ barzhoniezh e Latin koulz ha Gouezeleg, o kelenn yaouankiz ar familhoù nobl a holl broioù, o kanañ gant sonerezh an delenn, hag o veajiñ hardiz ouzhpenn. En Iwerzhon hag e Breizh e oa bet implijet an neumoù an abretañ. Neumoù evit gwerzioù Breizh an 11vet k. a zo bet kavet e hanternoz Italia.
Boazh e oa ar venec’h keltiek kentañ implij an delenn en o ofisoù. A-raok ar salmoù e veze plas evit ur sonerezh " dieub " eus reolennoù an ofis, hag aze e kane ar venec’h o sonerezh dezho, evel hini a gaver e dornskrid Inchcolm. Ur geriadur gouezeleg eus an 8vet kantved a ro tri seurt sonerezh evit an ofisoù : "Psalmus: bet savet evit an delenn (cithara) ha sonet ganti. Canticum: a zo kanet gant ar c’hor hag eilet gant an delenn. Canticum psalmi: emprestet d’ar c’hor evit an delenn." D’ar mare-se (7vet-10vet kantved) e sav ar c’hizelladurioù telenn brav meurbet war ar mein Pikt.
Antifoner Inchcolm (adskrivet e 13vet k. e bro Skoz) a zo ennañ kanioù savet war Enez Iona en Inizi Hebrid etre ar 7vet hag an 9vet kantved, evit gouel Sant Koulm diazezer an Abati. Ganet en Iwerzhon e familh roueoù O’Neill a Ulster e oa hemañ, ha desket e skolioù barzhek. Ur barzh e oa e-unan, ha marteze soner ivez. Liammet gant an delenn eo diouzh e varvnad (597) : " Un delenn hep alc’houez, un iliz hep abad eo (ar bed heptañ) ". Kanioù orin dornskrid Inchcolm a zeblant da vezañ modern iskiz d’an dud a zo akustumet d’ar c’han gregorian. Enno e adkaver e gwirionez reolennoù sonerezh keltiek kozh, savet war an delenn he c’herdin arem: tonioù ledan o skeulenn, diazezet war kelc’henn ar pempadoù, frazenn an digor adkavet en diwezh... Reolennoù barzhoniezh keltiek a gaver ivez testenn ar c’hanioù, daoust dezho bezhañ e Latin: klotennoù diabarzh ha klotennoù diwezh kenaozet, kengan ha kenganez plezhennet striz. Ouzhpenn-ze e klot ar c’hlotennoù gant ar frazennoù sonerezh, pezh a ziskouezh eo bet savet asambles an destenn hag ar sonerezh.
Dianav a-walc’h eo chomet an danvez-mañ ha koulskoude eo a-bouez evit telennourien ha sonerien Breizh koulz hag ar c’hanerien hag an holl dud dedennet gant hon istor kozh, arz ha speredelezh ar Gelted.
Maen pikt Dupplin
Dornskrid Inchcolm
Arbennigourez war an delenn geltiek kozh he c'herdin arem eo telennourez Violaine Mayor. Soner ha saver telennoù eo he fried Joël Herrou. Sevel a ra he zelennoù gant eknikoù ar Grennamzer hervez patromm telenn ar "Rouanez Vari" (XVvet k.). Asambles e roont buhez endro d'ur rummad tonioù keltiek ankouaet, kenkoulz sonerezh meur an delenn ha kan sakr ar venec'h keltiek kentañ, o heulian ar from douget gant ar c'han.